 |
Hz. ALÄ° (r.a)
Hz. Ali r.a.'in hilafet hakkindaki görüsü
Hz.Peygamber (s.a.s.). vefat edince, Müslümanlar kendilerini idâre
etmek üzere Hz.Ebû Bekir r.a'i Devlet Baskanligina getirdiler.
Bilindigi gibi, Hz.Peygamber (s.a.s.), iki görevi birden üstlenmisti:
Birisi, Allâh'tan gelen vahyi, yâni ilâhi emirleri insanlara teblig
etmek; ikincisi, bu vahiy hükümlerine göre, baskani bulundugu
devleti yönetmekti.
Onun vefatiyla sadece vahiy degil, Peygamberlik de son buldu. Artik
Peygamber gelmiyecek, inanan insanlar, son peygamber vasitasiyla gelen
Kur'an'la ve bu son peygamber'in Sünnetiyle kendi yasamlarina yön
verecek, düzenlerini kuracaklardir. Baska deyiçle, inanmak isteyen
insanlar, yâni Müslümanlar, yasantilarinin her yönünü bu iki
kaynaga göre tanzim edecekler, bu iki kaynaga ters düsen hayat
kanunlarini tanimayacaklardir.
Bu iki kaynagin özü olan Islâm'i Allâhu te'âlâ tek nizam kabul
etmis ve bunun disinda kalan sistemleri tanimayacagini söyle ferman
buyurmustur:
"Kim Islâm'dan baska bir din (top yekün bir hayât nizami) ararsa
ondan asla kabul olunmaz ve o, ahirette de en büyük zarara
ugrayanlardandir"(1)
Hz.Peygamber (s.a.s.)'in vefatiyla, kanun degil, kanunun tatbikçisi
olan Hz.Muhammed (s.a.s.). Müslümanlar arasindan ayrilmistir.
Dolayisiyle, onun ölümünden sonra, Müslümanlar yeni kaynaklara
degil; zaten mevcut olan kaynaklari tatbik edecek bir insana, bir
idâreciye muhtaçtilar. Yâni vakia, kanun boslugu veya yoklugu degil,
lider yokluguydu; bu lideri bulmak lazimdi ki, bu ihtiyaci da,
baslarina "Halife dedigimiz devlet baskanlarini getirerek giderdiler.
Halife seçimi
Hz.Peygamber (s.a.s.). kendi vefatindan sonra, Müslümanlari yönetmek
üzere, sarahaten bir halife seçmek istemediginden çünkü buna
yeteri kadar vakti vardi, halife seçim isi Müslümanlarin
insiyatiflerine birakilmis; onlar da, Peygamber'lerinin vefatindan
sonra, kendilerini yönetmek üzere Hz.Ebû Bekir r.a'i seçip biat'
etmislerdir.
Hz.Ebû Bekir r.a'a biat etmis olmasina ragmen, daha sonraki senelerde,
bazi grublar Hz.Ali r.a'i ona karsi göstermek istemisler ve maalesef
bu sekilde baslatilan ihtilâf asirlarca sürmüs, binlerce
Müslümanin ölümüyle neticelenen savaslara sebebiyet vermistir.
Halbuki bunlar, dava arkadasi, cihâd ve siper ortaklariydilar. Bunlar,
hayatlarini Allâh'a hizmette yaristirmis olan insanlardi.
Iste, bu konuyu en güzel bir sekilde tahlil ettigine inandigimiz,
Hz.Ali r.a'in bir konusmasiyla açiklamak istiyoruz.
Hz.Osman r.a'in sehid edilmesiyle baslayan ve Islâm tarihinde "el
fitnet'ül kübrâ" (en büyük fitne) diye adlandirilan hareketten
sonra, halife seçilmis olup, hilâfetini tanimayanlarla savasmak
üzere Basra'ya gitmis olan Hz.Ali La'a, Ibnu'l Kevva' ve Kays b. Ibâd
Basra'ya gidisinin sebebini sorup söyle dediler:
Bu konuda Resulullah'in bana bir ahdi yoktur
"Müslümanlarin karsi karsiya gelip birbirlerini öldürecekleri bu
gelisin, Resulullah (s.a.s.)'in sana olan bir ahdi veya emriyle midir?"
Hz.Ali r.a. su cevabi verdi:
"Bu konuda Resulullah (s.a.s.)'in bana bir ahdi olup olmadigini
soruyorsunuz. Bana verilmis böyle bir ahid yoktur. VAllâhi ona ilk
inanan ben oldugum gibi, ona ilk defa yalan isnâd eden ben
olmayacagim. Sayet bu konuda Resulullah (s.a.s.)'in bana bir ahdi
olsaydi, Ebû Bekir ve Ömer'in onun minberine çikmalarina müsaade
etmezdim, elimle onlarla savasirdim (Resulullah (s.a.s.)'in emri oldugu
için. Fakat Resulullah (s.a.s.). ne öldürüldü, ne de aniden
öldü. Hastaligi bir kaç gün ve gece devam etti. Müezzin ona namaz
vaktini bildirmek içÃn geldiginde, O Müslümanlara namaz kildirtmak
için Ebû Bekir'e emrederdi. Kaldi ki, benim orada oldugumu da
görüyordu. Hanimlarmdan birisi (2) Hz. Peygamber (s.a.s.)'e, bu
görevi Ebû Bekir'den almasini söyleyince kizdi ve "siz kadinlar Hz.
Yusufun basini derde sokanlarsiniz, Ebû Bekir'i geçirin
Müslümanlara namazi kildirsin!" dedi. Allâh, Peygamberinin ruhunu
alinca, isimize baktik ve Resulullah (s.a.s.)'in dinimiz için lâyik
gördügünü dünyamiz için seçtik. Namaz, Islâm'in aslidir; o
dinin emri, dinin diregidir. Biz (bunun için) Ebû Bekir'e biat ettik
ve o bu isin ehliydi. Içimizden iki kisi dahi ona muhalefet etmedi.
Ebû Bekir'e hakkmi edâ ettim ve ona itaat etmesini bildim. Onunla
beraber askerleri için de cihad ettim. Bana verdigini aldim, savasa
gönderince gittim; onun emriyle had cezalarini kendi kamçimla yerine
getirdim. Ölünce, yerine Ömer geldi ve arkadasinin (yâni Ebû
Bekir'in) yolunu takib etti, onun gibi hareket etti. Böylece Ömer'e
biat ettik ve içimizden iki kisi dahi ona muhalefet etmedi. Hiç
birimiz de baskasini ona tercih etmedik. Ömer'e hakkim edâ ettim ve
ona itaat etmesini bildim. Onunla beraber askerleri içinde cihad
ettim. Bana verdigini aldim, savasa gönderince gittim; onun emriyle
had cezalarini kendi kamçimla yerine getirdim. Ölünce Hz. Peygamber
(s.a.s.)'e olan akrabaligimi, Islâm'da önceligimi ve selefiyyetimi ve
bu ise liyâkatimi düsünerek bu konuda baskasinin bana tercih
edilmeyecegini sandim. Öldükten sonra, onun yüzündcn halifenin bir
günah islememesi ve kendini mesuliyetten kurtarmak için Ömer
hilâfeti çocuguna yasakladi ve yeni halifeyi seçmek üzere alti
kisilik bir heyet seçti ki ben onlardan biriyim. O isteseydi oglunu
seçebilirdi; yapmadi.
Heyet toplaninca, kimsenin bana tercih edilmeyecegini sandim.
Abdurrahman b. Avf, kimi halife tayin ederse (3) ona kesinlikle itaat
edilecegine dair bizden söz aldiktan sonra Osman b. Affan'in elini
tutarak, eline vurdu ve biat etti. Ben de isime baktim. Ona itaatim
ise, biatimdan önce oldu. Böylece Osman'a biat ettik. Ona hakkini
edâ ettim ve itaat etmesini bildim. Onunla beraber askerleri içinde
cihâd ettim. Bana verdigini aldim, savasa gönderince gittim; onun
emriyle had cezalarini kendi kamçimla yerine getirdim.
Vurulunca, kendi isime baktim. Resulullah (s.a.s.)'in iki halifesi
gitmis, birisi de vurulmustu. Haremeyn'deki (Mekke ve Medine'deki) ve
iki bölgedeki Müslümanlar bana biat ettiler. Bunun üzerine birisi
ortaya atildi ki, dengim degil; ne Resulullah (s.a.s.)'e olan
akrabaligi benimki kadar yakin, ne ilmi benim ilmime denk ve ne de
Islâm'daki önceligi benimki gibi eskiydi. Dolayisiyle ben bu ise
ondan (yâni Muaviye'den) daha lâyiktim!"(4)
Degerlendirme
1. Hz. Peygamber (s.a.s.)., hilâfet konusunda kesin bir tavir
takinmamis, kimseyi halife seçmemistir. Nitekim Hz. Ali'nin yukarida
buyurdugu gibi, o bu konuda bir emir vermis olsaydi, onun emri kanun
oldugundan, mutlaka yerine getirilirdi.
2. Namaz Islâm'm aslidir. Asilsiz, yâni temelsiz hiç bir sey
düsünülemedigi gibi, namazsiz bir Islâm tasavvur edilemez. Hz.
Ali r.a. bunu delil kabul ederek, Hz. Peygamber (s.a.s.)'in namaz için
seçtigi imâmi, yâni devlet baskani olarak kabul ediyor.
3. Hz. Ali, kendinden önce biat ettigi halifelere kesin bir itaatla
baglidir.
4. Hz. Ali, Hz. Muaviye'den de kendisine ayni sekilde itaat istiyor ve
hilâfete kendisinin lâyik oldugunu söylüyor.
5. Asirlardir Müslümanlara kabul ettirilmeye çalisildigi gibi,
Hulefayi rasidin birbirine düsman degillerdir. Öyle olsaydi, yâni
Hz. Ali, Hz. Ömer'i sevmeseydi ona kizi Ümmü Gülsüm'ü verir
miydi? Allâh'in aslani olan Hz. Ali'nin korkudan "takiyye" yapip kizini
Hz. Ömer verdigini düsünmek en azindan haksizlik olur.
6. O örnek halifelerin bir tek endisesi vardi: Islâm'in geregi gibi
tatbiki!
Dipnotlar:
(1) Kur'ani Kerim, Ali Imran suresi, 85
(2) Hz. Ebû Bekir'in kizi Hz. Aise
(3) Abdurrahman b. Avf adayliktan çekildigi için, ona halifeyi seçme
yetkisini sura vermisti
(4) Suyûti, Tarihu'l-Hulefâ, el-Kahire, 1964, s. 177-178
Kaynak: Prof. Ihsan Süreyya Sirma, Tarih suuru, Seha yayinlari
------------------------------------------------------------------------
HAKEM OLAYI
Hz. Ali ve Hz. Muaviye taraftarlari arasinda meydana gelen Siffin
savasinda daha fazla müslüman kaninin akitilmamasi amaciyla
düsünülen, Hz. Ali'nin Ebû Musa el-Es'âriyi Hz. Muaviye'nin ise
Amr b. el-Âs hakem olarak tayin ettikleri ve adi geçenlerin H.
Ramazan 37/M. Subat 657 tarihinde ortak bir karara varmak amaciyla
biraraya gelip bu konuda hüküm vermek üzere anlastiklari olayin adi.
Hz. Osman'in sehid edilmesiyle ortaya çikan karisikligin, Hz. Ali'nin
halife tayin edilmesiyle nisbeten hafifledigi görülmüs ve
müslümanlar çogunlukla Hz. Ali'ye bey'at etmislerdi. Hz. Aise,
Zübeyr, Tâlha ve Sam valisi Muaviye, Hz. Ali'ye bey'at etmeyenlerin
basinda geliyorlardi. Bunlarin Hz. Ali'ye bey'at etmemelerinde Osman'in
öldürülmesi olayinin Hz. Ali taraftarlarinca gerçeklestirildigi
görüsü rol oynuyordu. Ancak Hz. Ali bu olaylarla uzaktan yakindan
bir iliskisinin olmadigini, hatta zorla, istemedigi halde tahdit sonucu
halife seçilmis oldugunu ileri sürülerek kendisine bey'at
etmeyenlerin müslümanlar arasina nifak soktuklarini ifade etti.
Hattâ daha sonra meydana gelecek olan Cemel vak'asinda dahi savastan
eser yokken, gece vakti nifakçilarin Hz. Aise tarafina saldirmalari
neticesi savas çikmis, Hz. Ali bu savasta sehid olan Hz. Zübeyr'e;
"Ey Zübeyr, hatirlamiyor musun bir gün Ganemogullari mahallesinde
beraberken Hz. Peygamber (s.a.s)'le karsilasmistik. Bize söyle
demisti; "Ey Zübeyr bir gün Ali b. Ebî Talib'le savasacaksin ve o
savasta sen ona karsi haksiz durumda bulunacaksin". Bunun üzerine Hz.
Zübeyr, 'VAllâhi hatirladim, seninle savasmayacagim' diyerek savastan
vaz geçmeyi düsünmüs, ancak oglu Abdullah Onu zorlamisti
(Ibnül-Esîr, el-Kâmil Fit-Tarih, terc. Ahmed Agrakça, III, 284,
349; Ebu'l-Fidâ, el-Muhtasar fî ahbâri'l-Beser, I, 173). Bundan da
Hz. Ali'nin bu olayda hakli oldugu ve kendisine beyat edilmesinin
gerektigi sonucu çikmaktadir. Nitekim Hz. Aise de bu savastan sonra
gerçegi anlayarak Medine'ye evine dönmüstür.
Cemel Vak'asindan sonra Hz. Ali, Cerir b. Abdullah el-Becili'yi,
kendisine bey'at etmeyen Muaviye'ye beyat almak amaciyla göndermis ve
müslümanlarin Cemel vak'asindaki durumundan örnekler vererek kan
dökülmemesini istemistir. Muaviye, Cerir'i bir süre oyalayarak Sam
halkinin görüslerine basvurdu. Samlilar Hz. Osman'in kanini
dökenlerle savasincaya kadar uyumayacaklarina ve intikam almaya dair
yemin etmis olduklarini söylediler. Diger taraftan Muaviye Hz.
Osman'in kanli gömlegini Dimask'ta mescide asarak halka teshir etti.
Muâviye, danismani Amr b. el-Ass ve Sam ileri gelenleriyle görüserek
Hz. Ali'ye beyat etmeyecegini söylemis ve Cerir b. Abdullah'i geri
göndermisti (Ibn Kesîr, el-Bidâye, VII, 254).
Cerir, Hz. Ali'ye gelerek olanlari anlatti. Muaviye'nin kendisi
aleyhine hazirlik yaptigini hatirlatarak Hz. Ali'yi bu konuda uyardi.
Bunun üzerine Hz. Ali Medine'deki müslümanlari ve onlara tabi
olanlari toplayarak Muaviye üzerine hareket etti. Iki ordu Siffin
ovasinda karsilastilar. Hz. Ali, Besir b. Amr el-Ensârî, Saîd b.
Kâys el-Hemdâni ve Sebes b. Rabî' et-Temimi'yi göndererek itaat
etmesini bildirmelerini söyledi. Ancak Muaviye, itaate yanasmayarak
diretti. Hicri 36 yili zilhicce ayina kadar savas öncü birlikler ve
mübarezeler seklinde devam etti (Ibnü'l-Esîr, a.g.e, III, 285; Ebu'l
Fida, el-Muhtasar, I,175). Haftalarca karsilikli elçi gönderme
seklinde geçen olaylar Hz. Ali'nin Muaviye'nin beyat etmeyecegine
kanaat getirerek muharrem ayindan sonra hakka su ilani yaptirmasiyla
son buldu: "Mü'minlerin emiri der ki: Hakk'a dönmeniz ve ona
yönelmeniz için sizi tesvik etmek istedim. Size, Allâh'in kitabiyla
delil getirdim ve ona davet ettim. Siz ise taskinliktan, azginliktan
vazgeçmediniz. Hakk'a icabet etmediniz. Ben de size ayni sekilde
ahdimi bozdum. Zira Allâh hâinleri sevmez" (Ibnu'l-Esir, a.g.e, III,
298). Bu ilan sonunda Sam halki emir ve reislerine sigindilar.
Yüzon gün boyunca devam eden bu bekleyis, safer ayinin dördüncü
günü baslayan savasla son bularak Hz. Ali taraftarlarinin
saldirisiyla alevlenmisti. Ester en-Nehâî'nin basarisi Hz. Ati
taraftarlarinin Muaviye'nin karargâhina kadar varmalarini saglamis ve
beyat edenleri üstün bir duruma geçirmisti. Bu sirada Ammâr b.
Yâsir Sehid düsmüs, bunu Veysel el-Karanî izlemisti. Bunlarin sehid
oldugunu duyan Muaviye'nin bas komutani Amr b. el-Ass, Hz. Peygamber
(s.a.s.)'in "Ammâr âsîler tarafindan öldürülecek" (Buhârî,
Salât 63; Müslim, Fiten 70, 72, 73; Tirmizî, Menâkib 34) hadisini
hatirlayarak savastan vazgeçmeyi düsündü. Ancak Muaviye'nin
baskisiyla vazgeçti ve Muaviye ona sonlarinin kötüye gittigini, Hz.
Ali'nin kendilerini öldürecegini söyleyerek derhal bir seyler yapip
Ali safindaki müslümanlari durdurmasini söyledi: "Haydi bakalim
maharetini göster ey Ibnü'l-Ass, yoksa mahvolduk demektir" diyerek
Amr'i önledi. Bunun üzerine Amr da Muaviye askerlerine "Ey nâs!
Kimin yaninda Mushaf varsa mizraginin ucuna takarak havaya kaldirsin"
diye hitab etti (Hasan Ibrahim Hasan, Târih'ul-Islâmü's-Siyâsî, I,
400). Amr, bu hareketinin Hz. Ali taraftarlari üzerinde büyük bir
etki gösterecegini biliyordu ve nitekim öyle oldu. Müslümanlar
Kur'ân'a karsi gelemezlerdi. Basra kurrâsindan Mis'ar b. Fedeki ile
el-Esas b. Kays'in baskanliginda bir grubun baskisiyla Hz. Ali de
savasi birakmak zorunda kalmisti. Hatta tehdit edilerek kendisine
söyle denildi: "Allâh'in kitabina çagrildiginda ona uy, yoksa seni
kalabaliga birakiriz veya Osman'a yaptigimiz gibi yapariz!..."
Bunun üzerine Hz. Ali "Ey Allâh'in kullari: Hakkinizi almaya ve dogru
olan isinizi yapmaya devam edin. Zirâ Mu'âviye, Amr bin-Ass, Ibni Ebi
Muaye, Habib b. Mesleme, ibni Ebi Seher ve Dahak b. Kays dine ve
Kur'ân'a sahip ciddi ve samimi insanlar degillerdir. Ben onlari sizden
daha iyi bilirim..." Fakat bu tür konusmalari bir fayda vermedi.
Askerler: "Biz Kur'ân'a karsi kendimizi ortaya atip meydan okuyamayiz,
Hz. Ali'nin sözlerini kabul edemeyiz" diyerek savasmaktan vazgeçtiler
(Ibnu'l-Esîr a.g.e. 321, 322, Dogustan günümüze büyük Islâm
tarihi, II, s. 244; Irfan Abdulhamit, Islâm'da itikâdî mezhepler ve
Akaid esaslari, tic. M. Saim Yeprem s., 82).
Böylece sulhun akdedilmesi konusunda, Kurrâ ehlinin büyük tesiri
olmustur. Kurrâ ehli, müslümanlarin arasindaki sorunun çözümünde
Kur'ân'i hakem olarak kabul ve tavsiye ediyorlar, herkesi de bu
görüse göre yönlendirerek Hz. Ali'nin de bu görüsü benimsemesi
için ona baski yapiyorlardi. Sonunda Hz. Ali, Muâviye'ye elçi olarak
gönderdigi komutani Ester'i geri çagirarak; "yaziklar olsun! Ester'e
söyleyin geri gelsin. Zira fitne çikti: Artik harbi birakmaktan baska
çare yok" diyerek sulhe ister istemez razi oldu... Sonra Muaviye'ye
Es'as b. Kays'i göndererek ne istedigini ögrenmesini söyledi. Hz.
Muâviye gelen elçiye; "Siz ve biz Allâh'in kitabinda emrettigi seye
dönecegiz. Sizden, razi oldugunuz bir kisiyi gönderiniz, biz de bir
kisi göndeririz ve bu kisilerin Allâh'in Kitabinda olan hükümle
karar vermelerine, Kitaptan sasmamalarina dair onlardan söz aliriz.
daha sonra da anlastiklari seye uyariz (Ibnü'l-Esîr a.g.e; 323),
diyerek planini açikladi. Es'as bu teklifi alarak disariya çikti ve
bazen bizzat kendisi okumak suretiyle bazen de halka verip okutmak
suretiyle ilân etmeye basladi. Nihayet Temim ogullarindan bir gruba
götürdü. Aralarinda Urve b. Üdeyye'nin de bulundugu bu grup,
sözkonusu mektubu okuyunca Urve b. Üdeyye "Allâh'in emri dururken
tutup ta baska sahislari mi hakem tayin ediyorsunuz? Oysa Allâh'tan
baska hiç kimsenin hüküm verme yetkisi yoktur" (La hükme illa
lillah) dedi.
Hakemlerin seçimi konusunda Muâviyenin tayin edecegi kisi belli idi
ki bu Amr b. el-Âs'dan baskasi olamazdi. Ancak Hz. Ali
taraftarlarindan Es'as ve ona tabi olanlar da "biz Ebû Musa
el-Esâri'ye raziyiz" dediler. Bunun üzerine Hz. Ali "siz daha isin
basinda bana isyan ettiniz, su an bana karsi gelmeyiniz" diyerek Ebû
Musa hakkindaki endisesini açikladi ve onlara ihtarda bulundu. Hz.
Ali'ye göre Ebû Mûsa el-Es'ârî insanlari Muâviye tarafina
yönlendirerek kendi sirlarini onlara anlatiyordu Ancak taraftarlari
Ebû Musa üzerinde direttiler. Hz. Ali de bunlarin görüslerine
istemeyerek de olsa uymak zorunda kaldi. Hz. Ali'nin bu kanaati ise
Hâricilerin ortaya çikmasi neticesinde dogrulanmis oluyordu. Onlarin
da yanlis davranislari hem yeni bir sapik firkanin dogmasina hem de bir
çok kimsenin itikadinin bozulmasina yol açti (Taberî III;
Ibnü'l-Esir a.g.e 330-331). Iki taraf, arasinda hakem tayini ile
ilgili sözlesmeyi yazarak bunun kabul ve tasdikini garanti altina
aldilar. Sözlesmenin özeti söyle idi: "Bismillahirrahmanirrahim".
Bu, üzerinde Ali b. Ebi Talib ve Muâviye b. Ebi Süfyan'in anlastigi
bir metindir, Allâh'in hükmüne ve Kitabina göre hareket edecegiz.
Bizi Allâh'in kitabindan baskasi birlestiremez. Allâh'in Kitabi bastan
sona kadar elimizde oldugundan, onun dirilttigini bir de diriltir;
terkettigini biz de terkederiz. Her türlü hükmünü kabul ederiz.
Iki hakem; Ebû Musa Abdullah b. Kays el-Es'ârî ve Amr b. el-Âs
el-Kureysî, Allâh'in kitabinda ne bulurlarsa onunla amel edeceklerdir.
Allâh'in kitabinda bulamadiklarini, bir araya getirici âdil sünnette
arayacaklardir. Ali ve Muâviye, Allâh'a karsi ahid ve misak
içindedirler. Her biri derler ki: "Ben bu sahifedeki seye raziyim."
Abdullah b. Kays el-Es'arî ve Amr b. el-Âs, Allâh adina yemin
etmislerdir. Karâri Ramazan ayina ertelemislerdi. Sonra ikisi, bu
sayfada olan sey üzerine: bu husuta zulüm ve saptirmak isteyen ve bu
sahifede olan seyi terkeden kimseye karsi sâhitlerin yardimci
olacaklarina dair sehadetlerini yazarlar. Onbes safer, hicrî 37."
Iki hakem yetkilerini gösteren sahifeleri alarak Ramazan 37 H. (M.
657)'de bir araya geldiler. Erzuh'ta Dumetü'l-Cendel'de her iki
taraftan dörtyüzer kisilik birer grup hakem kararini almak üzere
toplantiya katildi. Iki hakem önce niçin toplandiklarini konusarak
karara vardilar. Bunun amaci halkin arasindaki gerginligi azaltmakti.
Önce Amr söz aldi. "Hz. Osman'in haksiz olarak öldürdügü fikrine
katiliyor musun?". Ebû Musa "evet" diyen Amr, el-Isrâ suresi 33.
âyette haksiz yere insan öldürülemeyecegini gösteren delilini
ileri südü. O halde ey Ebû Musa! Seni Hz. Osman'in velisi
Muâviye'ye karsi çikaran nedir? O Kureystendir deyince Amr da Hz.
Ali'nin Peygamber (s.a.s.)'in soyundan oldugunu ve damadi olarak
Muâviyeden önce geldigine isaret etti. Bu tür çekismeler uzun bir
süre daha devam etti. Onlar sulhün böyle devam edemeyecegini, hem
Hz. Ali hem de Muâviye'ye bey'at edilmemesi gerektigine inanarak fikir
birligine vardilar. O halde yeni halife müslümanlar tarafindan
seçilmeliydi. Simdi yapilacak is bu kararlarini müslümanlara
bildirmeye gelmisti. Bu karari cemaate açiklamak üzere Ebû Musa
minbere çikti ve Allâh'a hamd ve senadan sonra "Ey nas! Biz ümmetin
durumunu düsünüp bir formül bulmakta epey zorlandik. Hem benim, hem
de Amr'in görüsü sudur: Hz. Ali ve Muâviye'yi hilâfetten
uzaklastirmak ve ümmetin kendisinin istedigi birisini hafife tayin
etmelerini saglamak gerekir. Bundan dolayi ben, Hz. Ali ve Muâviyeyi
hilâfet görevinden aliyorum" dedi. Sira Amr'a gelince O da minbere
çikti ve söyle konustu; "Süphesiz Ebû Musa'nin söylediklerini
duydunuz. O Ali'yi görevden almistir. Ben de onun yerine Muâviye'yi
halife tayin ettim" deyince herkes saskinliktan ne yapacagini, ne
diyecegini bilemedi. Bu karara Ebû Musa derhal itiraz ederek " Sana ne
oluyor ki anlasmaya ihanet ediyorsun, sen facir oldun. Allâh seni
basariya ulastirmasin" diyerek orayi terketti. (Ibnü'l-Esîr a.g.e
340).
Ebû Musa bu olaydan duydugu utanç ve üzüntü üzerine insanlardan
uzaklasmak amaciyla Mekke'ye giderek orada yalniz basina yasamayi
tercih etti. Bu olay üzerine müslümanlar dagilmis, Muâviye
kendisini mesrü halife ilan ederek Islâm tarihinde çift halife
dönemi baslamistir. Bu durum Hz. Hasan'in elinden halifeligin
alinmasina kadar devam etmistir. Ancak Hz. Ali hiç bir zaman
Muâviye'yi mesru halife olarak tanimamis, sehîd edilinceye kadar Sam
hariç bütün müslümanlarca halife olarak kabul edilmistir. |
|
Gönderen
Konu: Hz. ALİ (r.a) (Okunma sayısı 1099 defa)